Unapređenje zaštite populacije buljine u Istočnoj Srbiji
Završen je obiman projekat pod nazivom „Unapređenje zaštite populacija buljine u Istočnoj Srbiji“, koji je Sokobanjsko ekološko društvo, kao partner na projektu, sprovelo zajedno sa Institutom за multidisciplinarna istraživanja Univerziteta u Beogradu, kao vodećim partnerom. Kombinacijom primene savremenih tehnologija, terenskog istraživanja i mera aktivne zaštite prikupljeni su brojni podaci o ugrožavanju buljina, obezbeđeno je veće učešće lokalnog stanovništva u očuvanju vrste i smanjeni su rizici po vrstu na pojedinim lokacijama.
Buljina (naučni naziv Bubo bubo) je najveća sova na svetu. Idealna staništa su joj klisure, litice i strmi odseci, naročito u blizini poljoprivrednih površina i livada, gde ptica može uspešno loviti i odgajati mladunce. U Srbiji se ova vrsta smatra retkom, strogo je zaštićena, a u nacionalnom zakonodavstvu status joj je „gotovo ugrožena“. Istočna Srbija je njeno najvažnije stanište u zemlji.
Fotografija – Nikola Stevanović
Projekat „Unapređenje zaštite populacija buljine u Istočnoj Srbiji“ sprovodio se u dva pravca – prikupljanje značajnih podataka i sprovođenje mera aktivne zaštite. Nakon brojnih terenskih aktivnosti u cilju otkrivanja teritorija buljina, za prikupljanje podataka postavljena je savremena elektronska oprema – snimači zvuka, trep-kamere i telemetrijski odašiljači.
Snimači zvuka precizno beleže oglašavanja buljina. Analizom učestalosti moguće је pouzdano identifikovati obrasce komunikacije povezane sa udvaranjem, što pruža podatke za određivanje početka i trajanja sezone parenja. Snimači beleže i druge zvuke, a posebno je značajno beleženje eventualnih ometanja – namernog i nenamernog ugrožavanja gnezdilišta od strane čoveka.
Trep-kamere, odnosno kamere-zamke, montiraju se u blizini gnezda i aktiviraju se na pokret. Omogućavaju detaljan i kontinuiran uvid u svakodnevni život mladunaca buljine, uključujući njihovo ponašanje u gnezdu, dinamiku rasta i razvoja, kao i načine na koje ih roditelji hrane i štite od potencijalnih predatora. Ovi podaci su od ključne važnosti za praćenje uspeha gnežđenja i procenu faktora koji utiču na razvoj mladih ptica.
Telemetrijski odašiljači omogućili su praćenje kretanja mladih ptica nakon napuštanja gnezda. Po prvi put na Balkanu prikupljeni su dragoceni podaci o njihovim navikama, ponašanju i stopi preživljavanja u ranom životnom periodu.
Buljina, kao grabljivica sa vrha lanca ishrane, ima veoma malo prirodnih neprijatelja. Glavni uzroci stradanja vezani su za ljudske aktivnosti – strujne udare na dalekovodima, sudare u saobraćaju, trovanje i gubitak staništa, a povremeno dolazi i do direktnog proganjanja i ubijanja. Zato je dobar deo mera zaštite ovog projekta usmeren na informisanje i edukaciju lokalnog stanovništva o značaju i potrebama ove vrste, a jedan broj građana je i uključen u aktivnosti.
Edukovanje lokalnog stanovništva je važno jer povećava razumevanje značaja očuvanja vrste, podstiče odgovorno ponašanje u njenom staništu i omogućava dugoročnu zaštitu. Za potrebe edukacije izrađena je brošura „Buljina u istočnoj Srbiji – biologija, ekologija, ugroženost i zaštita“ i flajer „Zaštitimo buljinu“. Postavljene су i informativne table na ključnim teritorijama buljina, a kreiran je i sajt – www.buljina.rs , namenjen širenju znanja o buljini i njenoj zaštiti.
Kao najdirektnija mera zaštite postavljene su namenske kutije za gnežđenje. Odabrane su lokacije sa lošijim uslovima staništa, na kojima se buljine redovno beleže tokom gnezdeće sezone, ali nema podataka o uspešnom gnežđenju. Ovom merom se povećavaju šanse za formiranje novih gnezdećih parova i proširenje poznatih reproduktivnih područja vrste.
Projekat „Unapređenje zaštite populacija buljine u istočnoj Srbiji“ sproveo je Univerzitet u Beogradu – Institut za multidisciplinarna istraživanja, institut od nacionalnog značaja za Republiku Srbiju, u partnerstvu sa Sokobanjskim ekološkim društvom iz Sokobanje, uz finansijsku podršku Evropske unije u okviru inicijative „EU za Zelenu agendu u Srbiji“.
Ovu inicijativu, uz tehničku i finansijsku podršku EU i u partnerstvu sa Ministarstvom zaštite životne sredine, sprovodi Program Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP), a u saradnji sa Švedskom i Evropskom investicionom bankom, uz dodatna finansijska sredstva koja su obezbedile vlade Švedske, Švajcarske i Srbije.
